swadhyaybooks.com

सजीव सृष्टी व सूक्ष्मजीवांचे वर्गीकरण प्रश्न उत्तर इयत्ता आठवी सामान्य विज्ञान

इयत्ता आठवी सामान्य विज्ञानमधील “सजीव सृष्टी व सूक्ष्मजीवांचे वर्गीकरण” हा पहिला पाठ विद्यार्थ्यांना सजीवांच्या विविधतेची ओळख करून देतो. पृथ्वीवरील प्रत्येक सजीवामध्ये वाढ, श्वसन, पोषण, उत्सर्जन, प्रजनन आणि उद्दीपनास प्रतिसाद देणे ही जीवनलक्षणे आढळतात, त्यामुळे सजीव आणि निर्जीव यांतील फरक स्पष्ट होतो. सजीवांची संख्या व विविधता प्रचंड असल्यामुळे त्यांचे शास्त्रीय पद्धतीने वर्गीकरण करणे आवश्यक ठरते. यासाठी पाच राज्य पद्धतीचा आधार घेतला जातो — Monera, Protista, Fungi, Plantae आणि Animalia. या वर्गीकरणात पेशींची रचना, पेशींची संख्या, अन्न मिळवण्याची पद्धत आणि इतर वैशिष्ट्ये विचारात घेतली जातात. उदाहरणार्थ, जीवाणू हे एकपेशीय व साध्या रचनेचे असल्यामुळे Monera राज्यात येतात, तर स्वतः अन्न तयार करणाऱ्या वनस्पती Plantae राज्यात मोडतात. या पाठात सूक्ष्मजीवांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित केले आहे. सूक्ष्मजीव डोळ्यांना न दिसणारे असले तरी ते पर्यावरण, आरोग्य आणि उद्योग क्षेत्रात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. काही सूक्ष्मजीव दही, ब्रेड, औषधे तयार करण्यासाठी उपयुक्त असतात, तर काही रोग निर्माण करतात. त्यामुळे सूक्ष्मजीवांचा अभ्यास विद्यार्थ्यांना जैवविविधतेची जाणीव करून देतो आणि सजीव सृष्टीकडे वैज्ञानिक दृष्टीकोनातून पाहण्याची प्रेरणा देतो.