swadhyaybooks.com

इतिहासाची साधने इयत्ता आठवी प्रश्न उत्तर इतिहास

इयत्ता आठवीच्या ‘इतिहासाची साधने’ या पाठाचे वैशिष्ट्य म्हणजे हा पाठ केवळ जुन्या वस्तू किंवा कागदपत्रांची माहिती देत नाही, तर आधुनिक काळातील ‘दृक-श्राव्य’ (Audio-Visual) क्रांतीचा इतिहास उलगडून दाखवतो. ऐतिहासिक साधनांमध्ये भौतिक, लिखित आणि मौखिक साधनांसोबतच आता चित्रपट, ध्वनिमुद्रिते (Recordings) आणि छायाचित्रे यांमुळे इतिहास अधिक जिवंत आणि सत्य स्वरूपात समोर येतो; कारण चित्रे कल्पनेवर आधारित असू शकतात, मात्र छायाचित्रे ही घटनेचा वस्तुनिष्ठ पुरावा देतात. विशेषतः, स्वातंत्र्यलढ्यातील स्फूर्तिगीते आणि पोवाडे यांसारखी मौखिक साधने केवळ माहिती न देता तत्कालीन सामाजिक चळवळींमधील ‘चैतन्य’ जतन करतात, तर पुतळे आणि स्मारके ही त्या काळातील महान व्यक्तींच्या कार्याची आणि विचारसरणीची ओळख करून देणारी खुली संग्रहालयेच ठरतात. आधुनिक भारताच्या निर्मितीचा प्रवास समजून घेण्यासाठी ही साधने केवळ माहितीचे स्रोत नसून, वर्तमानाला भूतकाळाशी जोडणारा एक भक्कम दुवा आहेत.