सामाजिक आरोग्य प्रश्न उत्तर

सामाजिक आरोग्य प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग-2

सामाजिक आरोग्य हा इयत्ता दहावी विज्ञान व तंत्रज्ञान (भाग-2) मधील नववा पाठ असून, आरोग्य ही संकल्पना केवळ शारीरिक नसून मानसिक व सामाजिक कल्याणाशीही निगडित आहे हे या पाठातून स्पष्ट केले आहे. या धड्यात वैयक्तिक आरोग्यावर सामाजिक घटकांचा प्रभाव, जसे की स्वच्छता, पोषण, शिक्षण, व्यसनमुक्ती, लैंगिक आरोग्य व सुरक्षित वर्तन यांचा अभ्यास केला आहे. संसर्गजन्य व असंसर्गजन्य आजार, तणाव, कुपोषण आणि सामाजिक असमानता यांचा आरोग्यावर होणारा परिणाम या पाठात मांडला आहे. तसेच सार्वजनिक आरोग्य सेवा, लसीकरण, जनजागृती कार्यक्रम आणि सामाजिक जबाबदारी यांची भूमिका समजावून सांगितली आहे. हा पाठ विद्यार्थ्यांना आरोग्यदायी समाजनिर्मितीसाठी वैयक्तिक व सामूहिक प्रयत्नांचे महत्त्व समजून घेण्यास मदत करतो.

पेशीविज्ञान व जैवतंत्रज्ञान प्रश्न उत्तर

पेशीविज्ञान व जैवतंत्रज्ञान प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग-2

पेशीविज्ञान व जैवतंत्रज्ञान हा इयत्ता दहावी विज्ञान व तंत्रज्ञान (भाग-2) मधील आठवा पाठ असून, सजीवांच्या मूलभूत एकक असलेल्या पेशीपासून आधुनिक जैवतंत्रज्ञानापर्यंतचा प्रवास या पाठात मांडला आहे. या धड्यात पेशींची रचना, पेशीअवयवांची कार्ये, तसेच पेशी विभाजनाद्वारे वाढ व पुनरुत्पादन कसे घडते हे स्पष्ट केले आहे. यासोबतच जनुकीय माहितीचे वहन, डीएनए व आरएनए यांची भूमिका आणि त्यावर आधारित जैवतंत्रज्ञानाच्या संकल्पना समजावून सांगितल्या आहेत. ऊतकसंवर्धन, जनुकीय अभियांत्रिकी, लसी व औषधनिर्मिती, कृषी व आरोग्य क्षेत्रातील जैवतंत्रज्ञानाचे उपयोग या पाठात महत्त्वाने दिले आहेत. हा पाठ विद्यार्थ्यांना सूक्ष्म पातळीवरील जीवनक्रिया आणि त्यावर आधारित आधुनिक विज्ञानातील प्रगती यांचा संबंध समजून घेण्यास मदत करतो.

ओळख सूक्ष्मजीवशास्त्राची प्रश्न उत्तर

ओळख सूक्ष्मजीवशास्त्राची प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग-2

ओळख सूक्ष्मजीवशास्त्राची हा इयत्ता दहावी विज्ञान व तंत्रज्ञान (भाग-2) मधील सातवा पाठ असून, डोळ्यांना न दिसणाऱ्या पण मानवी जीवनावर मोठा प्रभाव टाकणाऱ्या सूक्ष्मजीवांचा शास्त्रीय अभ्यास या पाठात करण्यात आला आहे. या धड्यात जीवाणू, विषाणू, बुरशी, शैवाल व प्रोटोजोआ या सूक्ष्मजीवांचे प्रकार, रचना व जीवनक्रिया समजावून सांगितल्या आहेत. उपयुक्त व अपायकारक सूक्ष्मजीव यांमधील फरक, अन्ननिर्मिती, औषधनिर्मिती, जैवतंत्रज्ञान, तसेच रोगनिर्मितीतील सूक्ष्मजीवांची भूमिका या पाठात स्पष्ट केली आहे. याशिवाय स्वच्छता, लसीकरण आणि प्रतिजैविकांचा योग्य वापर यांद्वारे सूक्ष्मजीवजन्य रोगांपासून संरक्षण कसे करता येते हेही समजते. हा पाठ विद्यार्थ्यांना सूक्ष्मजीवांचे महत्त्व ओळखून दैनंदिन जीवनातील त्यांचा सकारात्मक व नकारात्मक परिणाम समजून घेण्यास मदत करतो.

प्राण्यांचे वर्गीकरण प्रश्न उत्तर

प्राण्यांचे वर्गीकरण प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग-2

प्राण्यांचे वर्गीकरण हा इयत्ता दहावी विज्ञान व तंत्रज्ञान (भाग-2) मधील सहावा पाठ असून, प्राणीसृष्टीतील प्रचंड वैविध्य शास्त्रीय पद्धतीने समजून घेण्यासाठी या पाठाची मांडणी करण्यात आली आहे. या धड्यात प्राण्यांचे वर्गीकरण शरीररचना, पेशीसंघटना, सममिती, देहगुहा, तसेच प्रजनन व विकासाच्या पद्धतींवर आधारित कसे केले जाते हे स्पष्ट केले आहे. अ-कशेरुकी व कशेरुकी प्राणी यांमधील मूलभूत फरक, तसेच पोरिफेरा ते कॉर्डेटा या विविध संघांची वैशिष्ट्ये उदाहरणांसह समजावली आहेत. वर्गीकरणामुळे प्राण्यांमधील उत्क्रांती संबंध, साम्य व भिन्नता ओळखणे कसे सोपे होते हे या पाठातून स्पष्ट होते. हा पाठ विद्यार्थ्यांना जीवसृष्टीचे शास्त्रीय आकलन करून प्राण्यांच्या विविधतेमागील रचना व कार्यातील सुसूत्रता समजून घेण्यास मदत करतो.

हरित ऊर्जेच्या दिशेने प्रश्न उत्तर

हरित ऊर्जेच्या दिशेने प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग-2

हरित ऊर्जेच्या दिशेने हा इयत्ता दहावी विज्ञान व तंत्रज्ञान (भाग-2) मधील पाचवा पाठ असून, पर्यावरणपूरक व शाश्वत ऊर्जा स्रोतांची गरज आणि त्यांचा उपयोग या पाठात स्पष्ट केला आहे. या धड्यात सौर, पवन, जल, जैवऊर्जा व भू-उष्ण ऊर्जा यांसारख्या नवीकरणीय ऊर्जास्रोतांचे कार्य, फायदे आणि मर्यादा समजावून सांगितल्या आहेत. जीवाश्म इंधनांच्या अतिवापरामुळे होणारे प्रदूषण, जागतिक तापमानवाढ आणि ऊर्जा टंचाई यांचा संदर्भ देऊन हरित ऊर्जेचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. तसेच ऊर्जा कार्यक्षमतेचे उपाय, ऊर्जा बचत, हरित तंत्रज्ञान आणि भविष्यातील स्वच्छ ऊर्जा पर्याय यांची माहिती या पाठात दिली आहे.

पर्यावरणीय व्यवस्थापन प्रश्न उत्तर

पर्यावरणीय व्यवस्थापन प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग-2

पर्यावरणीय व्यवस्थापन हा इयत्ता दहावी विज्ञान व तंत्रज्ञान (भाग-2) मधील चौथा पाठ असून, नैसर्गिक संसाधनांचा शाश्वत व जबाबदार वापर कसा करावा यावर या पाठात भर देण्यात आला आहे. या धड्यात पर्यावरणातील जैव व अजैव घटकांमधील संतुलन, मानवी क्रियाकलापांमुळे होणारे पर्यावरणीय बदल आणि त्यांचे परिणाम स्पष्ट केले आहेत. वनसंपदा, जलसंपदा, खनिजे व ऊर्जा स्रोत यांचे संवर्धन, पुनर्वापर व पुनर्चक्रण यांसारख्या संकल्पना या पाठात महत्त्वाच्या आहेत. तसेच प्रदूषणाचे प्रकार, त्यांचे नियंत्रण उपाय, कचरा व्यवस्थापन आणि पर्यावरणीय कायदे यांची माहिती देण्यात आली आहे. जैवविविधतेचे संरक्षण, राष्ट्रीय उद्याने, अभयारण्ये आणि जनजागृतीद्वारे पर्यावरण संवर्धन कसे साध्य करता येते हेही या पाठातून समजते.

सजीवांतील जीवनप्रक्रिया भाग 2 प्रश्न उत्तर

सजीवांतील जीवनप्रक्रिया भाग 2 प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग-2

सजीवांतील जीवनप्रक्रिया – भाग 2 हा इयत्ता दहावी विज्ञान व तंत्रज्ञान (भाग-2) मधील तिसरा पाठ असून, सजीवांच्या शरीरात जीवनक्रिया सुरळीत चालण्यासाठी होणाऱ्या नियमन व समन्वय प्रक्रियांवर या पाठात लक्ष केंद्रित केले आहे. या धड्यात नियंत्रण व समन्वय, हार्मोन्सचे कार्य, मज्जासंस्था व अंतःस्रावी ग्रंथी यांची भूमिका स्पष्ट केली आहे. मानवातील मेंदू, मेरुरज्जू व मज्जातंतू यांच्या साहाय्याने शरीराच्या विविध क्रिया कशा नियंत्रित केल्या जातात हे समजावले आहे. तसेच वनस्पतींमधील संप्रेरकांमुळे वाढ, हालचाल व प्रतिसाद कसे घडतात याचाही अभ्यास केला आहे. याशिवाय प्रजनन प्रक्रिया, लैंगिक व अलैंगिक प्रजननाचे प्रकार आणि त्यातून निर्माण होणारे वैविध्य यावरही या पाठात माहिती दिली आहे.

सजीवांतील जीवनप्रक्रिया भाग 1 प्रश्न उत्तर

सजीवांतील जीवनप्रक्रिया भाग 1 प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग-2

सजीवांतील जीवनप्रक्रिया – भाग 1 हा इयत्ता दहावी विज्ञान व तंत्रज्ञान (भाग-2) मधील दुसरा पाठ असून, सजीव जिवंत राहण्यासाठी आवश्यक असलेल्या मूलभूत जीवनक्रियांवर या पाठात भर देण्यात आला आहे. या धड्यात पोषण, श्वसन, वहन आणि उत्सर्जन या प्रमुख जीवनप्रक्रिया सविस्तरपणे समजावून सांगितल्या आहेत. वनस्पती व प्राणी यांमधील पोषण पद्धतींमधील फरक, स्वपोषी व परपोषी पोषण, तसेच पेशींमध्ये ऊर्जा निर्मिती कशी होते हे श्वसन प्रक्रियेद्वारे स्पष्ट केले आहे. याशिवाय रक्ताभिसरण, हृदयाची रचना व कार्य, तसेच वनस्पतींतील जल व अन्न वहन यांची माहिती देण्यात आली आहे. उत्सर्जन प्रक्रियेमुळे शरीरातील अपायकारक पदार्थ कसे बाहेर टाकले जातात हे समजून घेता येते.

आनुवंशिकता व उत्क्रांती प्रश्न उत्तर

आनुवंशिकता व उत्क्रांती प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग 2

आनुवंशिकता व उत्क्रांती हा इयत्ता दहावी विज्ञान व तंत्रज्ञान (भाग-2) मधील पहिला पाठ असून, सजीवांमध्ये गुणधर्म कसे वारशाने पुढील पिढीत जातात आणि कालांतराने जीवसृष्टीत बदल कसे घडतात याचा शास्त्रीय अभ्यास या पाठात केला आहे. या धड्यात ग्रेगर मेंडेल यांच्या प्रयोगांद्वारे आनुवंशिकतेचे नियम, जनुक (Genes), गुणसूत्रे, प्रभुत्व व अप्रभुत्व गुणधर्म यांची सविस्तर माहिती दिली आहे. तसेच उत्परिवर्तन, लैंगिक व अलैंगिक प्रजननामुळे होणारे वैविध्य आणि नैसर्गिक निवड यांसारख्या संकल्पनांद्वारे उत्क्रांतीची प्रक्रिया स्पष्ट केली आहे. मानव उत्क्रांती, समजात व विषमजात अवयव यांचा अभ्यास करून जीवसृष्टीतील साम्य-भिन्नता कशी निर्माण झाली हे या पाठातून समजते.

पर्यटन वाहतूक व संदेशवहन प्रश्न उत्तर

पर्यटन वाहतूक व संदेशवहन प्रश्न उत्तर इयत्ता दहावी भूगोल

पर्यटन, वाहतूक व संदेशवहन हा इयत्ता दहावी भूगोल विषयातील नववा महत्त्वाचा पाठ असून तो देशाच्या सामाजिक-आर्थिक विकासाशी थेट संबंधित आहे. या पाठामध्ये पर्यटनाचे प्रकार, पर्यटनासाठी आवश्यक असणाऱ्या सुविधा आणि भारतातील प्रमुख पर्यटन क्षेत्रांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. पर्यटन उद्योगाचा रोजगार निर्मिती, परकीय चलन प्राप्ती आणि प्रादेशिक विकासावर होणारा प्रभाव या पाठात स्पष्ट केला आहे.

यासोबतच भारतातील वाहतुकीचे प्रकार—रस्ते, रेल्वे, जलवाहतूक आणि हवाई वाहतूक—यांचे महत्त्व, वितरण आणि वैशिष्ट्ये समजावून सांगितली आहेत. तसेच संदेशवहन प्रणाली जसे की टपाल सेवा, दूरसंचार, इंटरनेट आणि उपग्रह यांची भूमिका आधुनिक भारताच्या दळणवळणात कशी महत्त्वाची आहे, हे या पाठात स्पष्ट केले आहे.