ध्वनी प्रश्न उत्तर इयत्ता आठवी सामान्य विज्ञान
“ध्वनी” हा इयत्ता आठवीच्या सामान्य विज्ञानातील पंधरावा धडा महाराष्ट्र राज्य मंडळाच्या अभ्यासक्रमातील ध्वनिविज्ञानाचा मूलभूत भाग आहे, जो विद्यार्थ्यांना ध्वनी तरंगांची निर्मिती, संपीडन-विरलन रचना, वारंवारिता व प्रसारणाचे तत्त्व शिकवतो.
हा धडा ध्वनीच्या निर्मितीसाठी कंपन व माध्यमाची आवश्यकता (हवा, द्रव, ठोस) अधोरेखित करतो, ज्यात निर्वातात विद्युत घंटीचा आवाज ऐकू न जाणे हे प्रयोगाने सिद्ध होते, तर मानवी स्वरयंत्रात स्वरतंतूंच्या कंपनाने हवा वाहून जाण्याने ध्वनी तयार होतो आणि ध्वनिक्षेपकात विद्युत ऊर्जा ध्वनी ऊर्जेत रूपांतरित होते. वेगवेगळ्या स्वरांसाठी स्वरतंतू ताण बदलून वारंवारिता (उदा. 500 Hz साठी 1000 संपीडन-विरलन) वेगळी होते, आणि दोरी किंवा लोखंडी तारने खेळण्यात लांबी कमी केल्यास आवाज स्पष्ट होतो कारण कंपन वेग वाढतो.
ध्वनी हवेत 332 m/s वेगाने संपीडन-विरलन मालिकेतून प्रसारित होतो ज्यामुळे कान पडदा कंप पावतो, तर ठोसात हवा/द्रवापेक्षा जास्त वेगाने ध्वनी प्रवास करतो हे unique निरीक्षण विद्यार्थ्यांना माध्यम गुणधर्म समजावते, तोंडाने स्वर काढताना स्वरतंतू ताण बदलल्याने कंपन वारंवारिता बदलते व उच्च स्वर मिळतात, आणि खेळातल्या फोनमध्ये दोरीद्वारे कंपन हस्तांतरण होते पण लोखंडी तारीत जास्त स्पष्टता येते ही दैनंदिन उदाहरणे ब्लॉगसाठी उपयुक्त ठरतील.