समतेचा लढा प्रश्न उत्तर इयत्ता आठवी इतिहास
महाराष्ट्र बोर्डाच्या इयत्ता आठवी इतिहास पाठ्यपुस्तकातील अकरावा धडा ‘समतेचा लढा’ हा सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय समानतेसाठी शेतकरी, कामगार, दलित आणि स्त्रियांच्या बहुआयामी संघर्षांचा जीवंत आढावा घेतो, ज्यात साने गुरुजींच्या पूर्व खानदेशातील १९३८ च्या अतिवृष्टीनंतरच्या शेतसारा माफी मोर्च्यांपासून मुंबईच्या १९२८ च्या सहा महिन्यांच्या गिरणी कामगार संपापर्यंतचा ओघ दिसतो. राजर्षी शाहू महाराजांनी कोल्हापूर संस्थानात रोटीबंदी-बेटीबंदी-व्यवसायबंदी नष्ट करून आरक्षण, आंतरजातीय विवाह कायदा, बलुतेदारीचा अंत आणि दलितांसाठी प्राथमिक शिक्षण कायदे आणले, तर महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांच्या १९०६ च्या ‘डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन’ने दलितांना स्वाभिमान दिला; डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी ‘मूकनायक’ आणि ‘बहिष्कृत भारत’ वृत्तपत्रांद्वारे महाड चवदार तळे सत्याग्रहासारख्या घटनांमुळे अस्पृश्यतेविरुद्ध जागृती केली. स्त्री चळवळीत डॉ. आनंदीबाई जोशी, राखमाबाई सावे, ताराबाई शिंदे यांनी आर्य महिला समाज, सेवासदनद्वारे वारसा हक्क आणि मतदानासाठी लढा दिला, तर १९२० च्या ‘ऑल इंडिया ट्रेड युनियन काँग्रेस’ स्थापनेच्या माध्यमातून कामगारांना वेतन-सुरक्षेसाठी संघटित केले गेले, ज्यामुळे हा धडा स्वातंत्र्यलढ्याबरोबर सामाजिक न्यायाची अनोखी जोड दाखवतो आणि विद्यार्थ्यांना समतेचे मूल्य शिकवतो.