नकाशाप्रमाण प्रश्न उत्तर इयत्ता आठवी भूगोल
महाराष्ट्र बोर्डाच्या इयत्ता आठवी भूगोल पाठ्यपुस्तकातील नऊवा धडा ‘नकाशाप्रमाण’ हा नकाशा हे वास्तवाचे ‘संकुचित प्रतिबिंब’ असून त्याचे प्रमाण हे नकाशावरील अंतर आणि प्रत्यक्ष जमिनीवरील अंतराचे प्रमाण आहे हे प्रात्यक्षिक भूगोलाच्या माध्यमातून शिकवतो, ज्यात बृहत्प्रमाण नकाशा (इमारत, शाळा, बगीचा, दवाखाना – १ सेमी = १०० मी सारखे) छोट्या क्षेत्रांसाठी तपशीलवार तर लघुप्रमाण नकाशा (भारत, महाराष्ट्र, जग, रात्रीचे उत्तर आकाश – १ सेमी = १०० किमी सारखे) मोठ्या क्षेत्रांसाठी सामान्य दृष्टिकोन देतात. शब्दप्रमाण (१ इंच = १ मैल), अंकप्रमाण (१:१०००००) आणि रेषाप्रमाण (नकाशावरील रेषा) या तीन प्रकारांतून प्रत्यक्ष अंतर मोजणे शिकवून भारत नकाशावर मुंबई-बेंगलूरू (१००० किमी), दिल्ली-कोलकाता (१००० किमी) सारखी मोजणी करून वाहतूक नियोजन, पर्यटन (बीड-औरंगाबाद-मुंबई सर्किट) आणि मालवाहतुकीसाठी (अलिबाग-नळदुर्ग) उपयुक्तता दाखविली जाते. गुगल मॅपसारख्या डिजिटल साधनांसह शाळेचा आराखडा किंवा गावांतर्गत अंतर मोजण्याचे उपक्रम नकाशाप्रमाणाला ‘भूमीमापनाचे जीपीएस’ म्हणून समजावून देतात.