निवडणूक प्रक्रिया प्रश्न उत्तरे इयत्ता दहावी राज्यशास्त्र
“निवडणूक प्रक्रिया” हा इयत्ता दहावी राज्यशास्त्राचा दुसरा पाठ असून तो भारतातील लोकशाही व्यवस्थेचा कणा असलेल्या निवडणुकांची संपूर्ण यंत्रणा समजावून सांगतो. या पाठात मतदार नोंदणीपासून ते मतमोजणीपर्यंतची प्रत्येक पायरी सोप्या भाषेत स्पष्ट केली आहे. मतदार यादीची तयारी, उमेदवारांचे नामनिर्देशन, प्रचाराचे नियम, आचारसंहिता आणि मतदानाची प्रक्रिया यांमुळे निवडणुका कशा पारदर्शक व न्याय्य ठेवल्या जातात, यावर या पाठात विशेष भर देण्यात आला आहे.
या पाठाचे वेगळेपण म्हणजे निवडणूक आयोगाची भूमिका आणि त्याचे स्वायत्त महत्त्व स्पष्टपणे मांडले आहे. मुक्त व निष्पक्ष निवडणुकांसाठी आयोग कशा प्रकारे नियमांची अंमलबजावणी करतो, तसेच EVM व VVPAT सारख्या आधुनिक पद्धतींमुळे मतदान अधिक विश्वासार्ह कसे झाले आहे, हेही येथे समजते. “निवडणूक प्रक्रिया” हा पाठ विद्यार्थ्यांना केवळ निवडणुकांची माहिती देत नाही, तर नागरिक म्हणून मतदानाचा अधिकार आणि जबाबदारी यांचे महत्त्व अधोरेखित करून लोकशाहीतील सक्रिय सहभागाची जाणीव करून देतो.