उद्योग प्रश्न उत्तर इयत्ता आठवी भूगोल
महाराष्ट्र बोर्डाच्या इयत्ता आठवी भूगोल पाठ्यपुस्तकातील आठवा धडा ‘उद्योग’ हा कच्च्या मालापासून तयार वस्तू निर्माण करण्याच्या प्रक्रियेचे भौगोलिक स्थानिकीकरण आणि आर्थिक विकासाशी असलेले नाते अधोरेखित करतो, ज्यात भौतिक (उतार, खनिजे, जलपुरवठा), आर्थिक (कच्चा माल, वाहतूक, बाजार, भांडवल) आणि मानवी (श्रमप्रमाण, तंत्रज्ञान) घटक उद्योगांच्या ठिकाणावर ठराविक प्रभाव टाकतात, जसे लोखंड-इस्पातसाठी जमशेदपूरसारखी खनिजसमृद्ध ठिकाणे. लघु उद्योग (पापड-आचार, स्थानिक बाजार), मध्यम (फळप्रक्रिया-गूळ, विभागीय बाजार) आणि मोठे (साखर-सूती-अट्टोमोबाईल, राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय बाजार) यांचे स्वरूपानुसार वर्गीकरण दाखवून कृषी आधारित उद्योग (सूती, कागद, चमडा) भारताच्या शेतीप्रधान अर्थव्यवस्थेचे प्रतीक आहेत, तर खनिज आधारित (इस्पात, पेट्रोकेमिकल) इतर उद्योगांना पोषण देतात. १ ऑगस्ट १९६२ रोजी स्थापन झालेल्या महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळाने (MIDC) प्रत्येक जिल्ह्यात औद्योगिक क्षेत्रे उभारून विकेंद्रीकरण, रोजगार निर्मिती, भांडवल-बिजली-पाणी-कर सवलती देऊन राज्याच्या प्रति व्यक्ति उत्पन्नात वाढ केली, तर माहिती तंत्रज्ञान उद्योगाने (सिलिकॉन व्हॅलीसारखे बेंगलोर) माहिती शोध-विश्लेषण-वितरणाची क्रांती घडवली, ज्यामुळे उद्योग हे केवळ उत्पादन नव्हे तर सामाजिक जबाबदारी (CSR – ५ कोटी+ नफ्यात २% शिक्षण-आरोग्य-पर्यावरणावर) पूर्ण करणारे विकासाचे इंजिन म्हणून उदयास आले.