स्वराज्याचा कारभार प्रश्न उत्तर इयत्ता सातवी इतिहास
इयत्ता सातवी इतिहासाच्या “स्वराज्याचा कारभार” या सातव्या पाठामध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी उभारलेल्या आदर्श राज्यव्यवस्थेची माहिती दिली आहे. महाराजांनी स्वराज्याचा कारभार शिस्तबद्ध, न्यायप्रिय आणि जनतेच्या हिताचा ठेवला. प्रशासन सुरळीत चालावे म्हणून त्यांनी अष्टप्रधान मंडळाची स्थापना केली, ज्यामध्ये प्रत्येक मंत्र्याला विशिष्ट जबाबदारी देण्यात आली होती. महसूल व्यवस्था सुधारून शेतकऱ्यांवर अन्याय होणार नाही याची काळजी घेतली गेली. किल्ल्यांचे व्यवस्थापन, मजबूत आरमार आणि शिस्तबद्ध सैन्य यामुळे स्वराज्य अधिक सुरक्षित झाले. महाराजांनी स्त्रियांचा सन्मान, धार्मिक सहिष्णुता आणि प्रजेचे संरक्षण यांना विशेष महत्त्व दिले. त्यांच्या कारभारात स्वराज्य हे केवळ सत्ता नसून जनतेच्या कल्याणासाठी असलेले लोकाभिमुख राज्य होते. हा पाठ उत्तम नेतृत्व, प्रामाणिक प्रशासन आणि लोककल्याणकारी राज्यव्यवस्थेचे महत्त्व स्पष्ट करतो.