युरोप आणि भारत प्रश्न उत्तरे इयत्ता आठवी इतिहास
‘युरोप आणि भारत’ हा पाठ म्हणजे केवळ सत्तांतराची कथा नसून ती आधुनिकतेचा उदय आणि भारताच्या पारतंत्र्याची वैचारिक पार्श्वभूमी आहे. या पाठातील सर्वात Unique मुद्दा म्हणजे युरोपातील ‘प्रबोधन युगा’मुळे (Renaissance) जन्माला आलेली मानवतावाद आणि तर्कवादाची दृष्टी, जिने युरोपला भौगोलिक शोधांसाठी प्रवृत्त केले आणि त्याच शोधांतून भारत जागतिक व्यापाराच्या नकाशावर केंद्रस्थानी आला. औद्योगिक क्रांतीमुळे वाढलेली युरोपची भूक ‘वसाहतवादात’ रूपांतरित झाली, ज्याचा परिणाम म्हणून इंग्रज, फ्रेंच आणि डच यांच्यातील व्यापारी स्पर्धा भारतीय भूमीवर ‘कर्नाटक युद्धांच्या’ रूपाने लढली गेली. प्लासी आणि बक्सारच्या युद्धांनी केवळ लष्करी विजय मिळवला नाही, तर भारतीयांच्या राजकीय विखुरलेपणाचा फायदा घेऊन ब्रिटिशांनी प्रशासकीय आणि आर्थिक शोषणाचे नवे तंत्र विकसित केले. थोडक्यात, हा पाठ आपल्याला हे शिकवतो की युरोपातील वैज्ञानिक प्रगती आणि भारतातील अंतर्गत संघर्षाची सांगड घातल्यानेच ब्रिटिशांना भारतात आपले साम्राज्य उभे करणे सोपे झाले.