सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन प्रश्न उत्तर इयत्ता आठवी इतिहास
इयत्ता आठवी इतिहासातील पाचवा पाठ ‘सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन’ हा भारतीय समाजात झालेल्या नवचैतन्याचा आणि सुधारणा चळवळींचा महत्त्वपूर्ण टप्पा दर्शवतो. १९व्या शतकात इंग्रजांच्या आगमनानंतर पाश्चात्य शिक्षण, विज्ञान आणि तर्कशुद्ध विचारांचा प्रभाव वाढला, ज्यामुळे समाजातील अंधश्रद्धा, जातिभेद, स्त्रीदास्य यांसारख्या वाईट प्रथांविरुद्ध आवाज उठू लागला. राजा राममोहन रॉय यांनी ब्राह्मो समाज स्थापून सतीप्रथा नष्ट करण्यासाठी प्रयत्न केले, तर स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी आर्य समाज स्थापून वेदांच्या आधारे समाजसुधारणा घडवून आणण्याचा प्रयत्न केला. याच काळात महात्मा ज्योतिराव फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांनी शिक्षणाचा प्रसार करून स्त्री-शिक्षण व अस्पृश्यता निर्मूलनासाठी मोठे कार्य केले. या प्रबोधनामुळे भारतीय समाज अधिक प्रगत, जागरूक आणि समतावादी बनू लागला, ज्याचा पुढे स्वातंत्र्य चळवळीवरही सकारात्मक परिणाम झाला.